‘Öte yandan, kendiliklerinden etrafımda toplanan gençler zengin ailelerin çocukları olduklarından boş zamanları bol ve insanları sınadığımı görmek hoşlarına gidiyor. Hatta sık sık beni taklit ederek onlar da başkalarını sınamaya kalkıyorlar. Gördüğüm kadarıyla, çok az şey bildikleri hatta hiçbir şey bilmedikleri hâlde bir şeyler bildiklerine inanan bir sürü insan bulabiliyorlar. O zaman da sınananlar öğrencilerime değil bana kızıyorlar ve Sokrates adında rezil birinin gençleri yoldan çıkardığını yayıyorlar. Ancak onlara ne yaparak ve ne öğreterek gençleri yoldan çıkardığımı sorarsanız bilmiyorlar ve söyleyecek laf bulamıyorlar. Yine de söyleyecek hiçbir şeyleri olmadığı ortaya çıkmasın diye, akıllarına ilk gelen ve genel olarak felsefeyle ilgilenenlere yakıştırılabilecek türden suçlamalar sıralıyor, güya “gökyüzünde ve yer altında olup bitenleri incelediğimi”, “tanrılara inanmadığımı” ve “önemsiz lafı önemli gösterdiğimi” söylüyorlar. Hiçbir şey bilmedikleri hâlde biliyormuş gibi davrandıkları gerçeğini dile getirmek istemiyorlar sanırım. Alıngan, saldırgan ve çok sayıda …

Yapılan yargılama sonunda Sokrates’in savunması kabul edilmez ve Sokrates ölüm cezasına…

Platon’un ‘Sokrates’in Savunması’ ve ‘Kriton’ adlı eserlerindeki diyaloglarında aktarılan bu olay, hukuk felsefesinin kadim sorunu olan ‘hukuka itaat yükümlülüğü’…

“Şimdi siz…beni serbest bırakarak: … ‘Bundan böyle bu araştırmalarına ve felsefe yapmaya son vereceksin, aksini yaptığın görüldüğünde de ölüme mahkûm edileceksin’ diyebilirsiniz. Beni bu şartlarla serbest bırakırsanız, size yanıtım şöyle olur: Atinalılar, sizi sayar ve severim, ama size değil tanrıya itaat edeceğim. Nefes aldığım ve gücüm yettiği sürece felsefe yapmaktan, nasihat vermekten ve size her rastladığımda gerçekleri göstermekten hiç vazgeçmeyecek, size söylemeye alışkın olduğum şeyleri söyleyeceğim. … Bunu iyice anlayın, tanrı böyle emrediyor…Erdemi paranın getirmediğini, tam aksine parayı ve kamusal ya da kişisel bütün nimetleri erdemin getirdiğini söylüyorum. Eğer bu sözlerim gençleri yoldan çıkarıyorsa, zararlı olduklarını kabul ederim. Birileri bunları değil de başka şeyler söylediğimi iddia ederse yalan söylemiş olur. Bütün bunlara karşı size şunu söyleyebilirim: “Anytos’a hak verseniz de vermeseniz de, beni serbest bıraksanız da bırakmasanız da, defalarca ölecek olsam bile, başka şekilde davranmam mümkün değil.” (514)…

‘Karşı koyarsam hayatımı yitireceğimi bildiğimde dahi, hiç kimsenin karşısında ölüm korkusuyla geri adım atmadım ve haksızlıklara göz yummadım….[Arginouses] deniz savaşında ölenlerin cesetlerini toplamayan on strategos’u –daha sonra sizin de kabul edeceğiniz üzere, yasalara aykırı olarak– topluca yargılamak istediğinizde, …sadece ben size karşı çıkarak yasalara aykırı davranmamanızı öğütledim ve oyumu size karşı kullandım….mahkûmiyetten ya da idam cezasından korkarak size uyacağıma, tehlikeyi göze alarak yasaların ve adaletin gereğini yapmayı tercih ettim… Daha sonra, oligarşi döneminde, Otuzlar beni başka dört kişiyle birlikte Tholos’a göndererek, Salamisli Leon’u idam edilmek üzere Salamis’ten alıp getirmemi emrettiler…Dönemin totaliter yönetimi, çok sert olmasına karşın, beni haksızlık yapmaya zorlayacak derecede korkutamadı. Tholos’tan çıktığımızda, diğer dört kişi Salamis’e giderek Leon’u getirdiler, ama ben doğruca …

‘Biz buradan firar edersek –ya da bu yaptığımız başka nasıl adlandırılabilirse– yasalar ve bizzat kentin kendisi gelip karşımıza dikilerek: “Söyle bakalım Sokrates, ne yapmak niyetindesin? Bu yaptığın biz yasaları çiğnemek ve bütün kente elinden geldiğince zarar vermek değil midir? Yoksa sence, mahkeme kararlarının hükümsüz olduğu, basit bireyler tarafından geçersiz kılınıp ayaklar altına alındığı bir kent ayakta kalır ve devrilmez mi?” diye sorarlarsa, bu ve benzeri sorulara ne yanıt verebiliriz Kriton?...…

…yasalar: “Biz seninle böyle davranacağına mı yoksa ne olurlarsa olsunlar kentin mahkemelerinde alınan bütün kararlara itaat edeceğine dair mi anlaşmıştık?” diye sorarlarsa ne deriz...Herkes vatana babasından daha fazla saygı duymalı, itaat etmeli ve o öfkelendiği zaman gönlünü almaya çalışmalı. Ya kanaatini değiştirmesi için onu ikna etmeli ya da emrettiklerini yerine getirmeli ve onun emriyle dayak yemeyi, zincire vurulmayı, yaralanmak ve ölmek üzere savaşa gitmeyi hiç itiraz etmeden kabullenmelidir…ya da bu emrettikleri doğru görünmüyorsa yasal yollarla onu doğru olmadıklarına ikna etmeye çalışmalıdır.’(516)…

Sivil İtaatsizlik

Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel + pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.

II.SOKRATES: İTAATKAR BİR İTAATSİZ